PİLOT KRİZİ: HAVACILIKTA KONTROLSÜZ BÜYÜMENİN BEDELİ

Havacılık sektörü çoğu zaman dışarıdan bakıldığında güçlü, dinamik ve büyüyen bir yapı olarak görülür. Uçaklar uçtukça, yeni hatlar açıldıkça, yolcu sayıları arttıkça bu algı daha da pekişir. Ancak sektörün içine biraz daha yaklaştığınızda, özellikle bugünlerde, çok daha farklı bir tabloyla karşılaşırsınız. Sessiz ilerleyen ama etkisi oldukça büyük olan bir kırılma yaşanıyor. Bu kırılmanın adı: plansız büyüme ve kontrolsüz insan kaynağı üretimi.

Son dönemde savaşların etkisiyle hava sahalarının daralması, uçuş rotalarının uzaması ve buna bağlı olarak maliyetlerin artması havayollarını ciddi şekilde zorlamaya başladı. Ancak bu tablonun en kritik ayağını yakıt oluşturuyor. Artık jet yakıtı sadece bir gider kalemi değil; doğrudan operasyonel kararları belirleyen ana unsur haline geldi. Havayolları büyümeyi değil, mevcut operasyonu sürdürebilmeyi öncelik haline getiriyor.

Bu değişimin en somut sonucu ise uçuş planlarında görülüyor. Frekanslar düşürülüyor, bazı hatlar askıya alınıyor, yeni yatırımlar erteleniyor. Doğal olarak bu durum pilot ihtiyacını da doğrudan etkiliyor. Daha az uçuş, daha az pilot demek. İşte tam da bu noktada sektörün en büyük çelişkisi ortaya çıkıyor.

Türk Hava Yolları ve SunExpress gibi önemli oyuncular pilot eğitim süreçlerini durdurmuş ya da ciddi şekilde yavaşlatmış durumda. Bu karar, basit bir maliyet kontrolü değil; geleceğe dair belirsizliğin açık bir göstergesi. Havayolları frene basarken, sistemin diğer tarafında ise hâlâ gaz verilmeye devam ediliyor.

Türkiye’de bugün 10’dan fazla üniversite pilotaj eğitimi veriyor. Bunun yanında çok sayıda uçuş okulu da aktif şekilde pilot yetiştiriyor. Her yıl yüzlerce genç bu bölümlere giriyor, aileler ciddi maliyetler üstleniyor ve sistem sürekli yeni pilot üretmeye devam ediyor. Ancak piyasanın verdiği sinyal çok net: Bu üretim, talebin çok üzerinde.

Bugün gelinen noktada 1500’den fazla tipsiz pilot iş arıyor. Buna ek olarak 300’den fazla tipli pilotun da işsiz olduğu konuşuluyor. Yani sadece eğitimini tamamlamamış adaylar değil, lisansını almış, uçağa yetkili pilotlar bile iş bulmakta zorlanıyor. Bu tablo, havacılık gibi planlama gerektiren bir sektör için açık bir dengesizliktir.

Burada asıl sorgulanması gereken nokta şu: Bu kadar işsiz pilot varken sistem neden hâlâ aynı hızla yeni pilot üretmeye devam ediyor?

Cevap, eğitim ile sektör arasındaki kopuklukta yatıyor. Üniversiteler ve uçuş okulları kontenjanlarını piyasa ihtiyaçlarına göre değil, kendi kapasitelerine göre belirliyor. Bu da arzın kontrolsüz şekilde büyümesine yol açıyor. Oysa havacılık, plansız büyümeyi kaldırabilecek bir sektör değil.

Bu noktada düzenleyici kurumların rolü kritik hale geliyor. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ile Yükseköğretim Kurulu (YÖK) arasında daha güçlü, veri temelli bir koordinasyon şart. Kaç pilota ihtiyaç var, kaç kişi eğitim alıyor, kaç mezun iş bulabiliyor… Bu soruların net cevapları olmadan sağlıklı bir planlama yapılması mümkün değil.

Pilotaj eğitimi bugün artık sadece bir eğitim değil, aynı zamanda ciddi bir yatırım. Aileler çocuklarını bu bölümlere gönderirken büyük fedakârlıklar yapıyor. Ancak mezuniyet sonrası karşılaşılan işsizlik riski, bu yatırımı ciddi bir belirsizliğe dönüştürüyor. Bu durum, mesleğe olan güveni de zedeliyor.

Tam da bu noktada yapılması gereken şey, sistemi tamamen durdurmak değil; akılcı bir denge kurmak. Pilot eğitimi kesilmemeli çünkü havacılık döngüsel bir sektördür. Bugün daralma yaşanır, yarın yeniden büyüme başlar. Ancak bu geçiş dönemlerinde kontrolsüz büyümenin önüne geçilmesi gerekir.

Bu nedenle özellikle üniversitelerin pilotaj bölümlerine en az bir yıl süreyle yeni öğrenci alımının durdurulması, sektörün nefes almasını sağlayacak önemli bir adım olabilir. Bu geçici bir önlem olarak değerlendirilmeli ve piyasa dengesi yeniden kurulana kadar uygulanmalıdır.

Aksi halde bugün yaşanan arz fazlası, yarın çok daha büyük bir soruna dönüşecektir. İşsiz pilot sayısı artacak, mesleğin değeri düşecek ve en önemlisi yetişmiş insan kaynağı farklı sektörlere kayacaktır. Bu da uzun vadede Türkiye’nin havacılık gücünü zayıflatacaktır.

Havacılık sektörü krizlere yabancı değildir. Ancak krizleri yönetebilmek, doğru zamanda doğru kararları alabilmekle mümkündür. Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo bir krizden çok bir yönetim sınavıdır.

Bu sınavın sonucu ise alınacak kararlara bağlıdır. Kontrolsüz büyüme devam ederse bedeli ağır olur. Ama planlı ve veri temelli bir yaklaşım benimsenirse, bu süreç aynı zamanda bir fırsata da dönüşebilir.

Çünkü havacılıkta asıl mesele uçakları uçurmak değil, sistemi doğru yönetmektir.