Gökyüzüne Açılan Beş Kitap

Her uçuşun bir hikâyesi vardır; kimi zaman bir kokpitte yaşanır, kimi zaman bir romanın sayfalarında. Bu kez rotamızı, Türkçeye çevrilmiş beş havacılık romanına çevirelim.

Havacılığın gündemi çoğu zaman rakamlarla şekillenir; büyüyen filolar, açılan hatlar, açıklanan bilançolar arasında geri planda kalır, bütün bu hareketin merkezindeki insanın ne düşündüğü, neden korktuğu ve hangi duyguyla yeniden gökyüzüne döndüğü. Oysa mesleğin içinde bulunanların da dışarıdan hayranlıkla bakanların da kendilerine ait bir şeyler bulabileceği geniş bir alan açar edebiyat; bir uçuşun teknik açıklamasına sığmayanları anlatabilmek için.

Gece Uçuşu — Antoine de Saint-Exupéry

Gökyüzünün bugünkü kadar tanıdık olmadığı, gecenin içine doğru havalanmanın başlı başına bir cesaret meselesi sayıldığı yıllara götürür bizi Saint-Exupéry; Güney Amerika’nın posta uçuşları arasında, görevini tamamlamak isteyen insanın doğayla ve kendi sınırlarıyla kurduğu ilişkiye.

Bir yanda havadaki pilot vardır, diğer yanda uçuşların sürmesini isteyen yönetici; ikisinin arasında ise sorumluluğun nerede başlayıp insan hayatı karşısında nerede durması gerektiğine ilişkin, kolay cevaplanamayacak sorular. Bugünün cockpit dünyasından bakıldığında değişmiş görünür pek çok şey, fakat karar vermenin ağırlığını tanımak zor değildir hâlâ.

Güney Postası — Antoine de Saint-Exupéry

Aynı yazarın bu romanında daha kişisel bir yolculuk bekler okuru; posta uçuşlarının coğrafyasına karışır aşk, uzaklık ve bir yere ait olabilmenin güçlüğü.

Sürekli yola çıkan insanın, geride bıraktıklarıyla bağını nasıl koruyacağı üzerine bir mülahaza olarak da okunabilir kitap; çünkü mesafeler yalnızca haritalarda büyümez, bazen aynı masada oturan iki insanın arasında da uzar gider. Havacılığın romantik görüntüsünün ardındaki özlemi merak edenler için ayrı bir yeri olacaktır bu romanın.

Havaalanı — Arthur Hailey

Bir havaalanını anlamak için yalnızca terminalde dolaşmanın yetmeyeceğini hissettirir Arthur Hailey; kar fırtınasının baskısı altında çalışan personelin, yöneticilerin ve uçuş ekiplerinin birbirine bağlanan hikâyeleriyle.

Yolcunun gördüğü birkaç saatlik aksaklığın arkasında ne kadar geniş bir kararlar zinciri bulunduğunu gösterirken roman, giderek büyüyen gerilimin içine çeker okurunu. Ekranlarda beliren gecikmenin, bir runway kapanmasının ya da beklenen bir kararın başka hayatlarda nasıl karşılık bulduğunu görmek isteyenler için, sektörün gündelik işleyişine açılan sürükleyici bir kapıdır.

Madde 22 — Joseph Heller

Askerî havacılığa bu kez kara mizahın penceresinden bakarız; savaşın ortasında hayatta kalmaya çalışan insanların, kendi mantığını üretmiş bir düzen içinde sıkışıp kalışını izlerken.

Uçuş görevlerinin etrafında şekillenen hikâyede giderek daha rahatsız edici hâle gelir bürokrasinin dili; kâğıt üzerinde anlamlı görünen kararların insan hayatında neye dönüştüğünü fark ettikçe. Kahkahayla huzursuzluğun birbirine bu kadar yaklaştığı az roman vardır; belki de bu yüzden kolay kapanmaz kitap, son sayfasına gelindiğinde bile.

Son Uçuş — Stephen Coonts

Askerî havacılığın gerilimli tarafına yönelmek isteyenler için de Son Uçuş eklenebilir bu okuma rotasına; hareketin ve tehlikenin daha belirgin olduğu bir anlatı arayanlara.

Türkçe baskısı İnkılap Kitabevi tarafından yayımlanan romanı bulmak için sahaflara bakmak gerekebilir; bazen ayrı bir yolculuğa dönüşür zaten okunmak istenen kitabın peşine düşmek.

Bu beş kitapta farklı yüzleriyle çıkar karşımıza havacılık; görev olarak, özlem olarak, büyük bir organizasyonun gündelik mücadelesi veya insanı öğüten bir düzenin parçası olarak. Gökyüzünü tahayyül etme biçimimizi genişletir her biri; uçaklara bakarken, içlerinde taşınan hayatları da düşünmeye başladığımızda.