THY: TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ SONLANDI. TARTIŞMALAR YENİ BAŞLIYOR.

YÜKSEK ÜCRET Mİ, İYİ ÜCRET Mİ? THY TİS ÜZERİNDEN BİR GERÇEK

Geçtiğimiz günlerde bir muhalefet partisi mensubu, THY üst yöneticilerinin maaşlarını TBMM’de gündeme taşıdı. Konu kısa sürede medyada geniş yer buldu.

Ben de sosyal medyada şu yorumu yaptım:“Dünyanın gelişmiş ülkelerinde havayolu çalışanları iyi maaş alır. Dikkat edin: ‘iyi maaş’ ve havayolu çalışanları diyorum.”

Bu ifade üzerine bir arkadaşım şu soruyu yöneltti:“Bir maaşın yüksekliği ne ile ölçülür? Asgari ücretle mi?”

Bu soru aslında tartışmanın / konumuzun merkezine oturuyordu.

Kitabi cevabı bellidir:Bir maaş; satın alma gücü, enflasyon karşısındaki değeri, sektörel ortalamalar ve çalışanın kıdem/performansı ile ölçülür.

Ama mesele burada bitmez.Çünkü benim asıl söylemek istediğim “yüksek maaş (Ücret)” değil, “iyi maaş(Ücret)” idi.

YÜKSEK ÜCRET BAŞKA, İYİ ÜCRET BAŞKA

Bu iki kavram çoğu zaman karıştırılır. Oysa aralarında ciddi bir fark vardır.

Yüksek ücret, rakamın büyüklüğünü ifade eder.İyi ücret ise emeğin karşılığını, adaleti ve insan onuruna uygun yaşamı sağlayan ödemeyi ifade eder.

Bir ücret yüksek olabilir;ama çalışma şartları ağırsa, sorumluluk dengesizse ve hayat kalitesi düşüyorsa, o ücret iyi değildir.

Buna karşılık bir ücret çok yüksek görünmeyebilir;ama çalışanı geçindiriyor, emeğin karşılığını hissettiriyor ve kurum içi adalet duygusunu zedelemiyorsa, işte o ücret iyidir.

Sonuç basittir:
Her yüksek ücret iyi değildir. Ama her iyi ücret adildir.

Çünkü yüksek ücret rakamla ölçülür,iyi ücret ise vicdanla.

Bu ayrımı bir kenara yazalım ve THY Toplu İş Sözleşmesi’ne bu gözle bakalım

THY TİS: HERKES MEMNUN MU?

THY ile Hava-İş Sendikası arasında imzalanan 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi, 2026–2027 dönemini kapsıyor.

İlk bakışta tablo olumlu gibi görünüyorsa da THY vermiş olduğu kâr payı sözlerini hatırlayamamış bir türlü. Temenni ederim ki süreç içinde sözlerini hatırlasınlar.

Evet, Ücret artışları var.Sosyal haklarda genişleme olduğu da görülüyor. Bunlara kötü demek mümkün değil. Bazı çalışma düzenlemeleri de yapılmış

Ama asıl soru değişmiyor:Herkes memnun mu?Bu büyüklükte bir organizasyonda herkesin aynı ölçüde memnun olması zaten mümkün değil ama atılan bu imzanın beklentileri karşılayıp karşılamadığı veya ne ölçüde karşıladığı önemli.

Ve tecrübeyle sabittir:Toplu iş sözleşmesi imzalandığında tartışma bitmiyor. Asıl tartışma o noktada başlıyor.

ÜCRET ARTIŞLARI

Yeni sözleşmede; iş ve uçuş tazminatları, kıdem ücretleri ve bazı ödeme kalemlerinde ilk altı ay için %14 artış öngörülüyor.Bazı yan ödemelerde ise artış daha yüksek.Bu durum özellikle alt ve orta gelir grubundaki çalışanlar için az da olsa bir rahatlama sağlar diye düşünüyorum.

Ancak burada yazının başına dönüp şu kritik soruyu tekrar soralım.Bu artış “yüksek” mi, yoksa “iyi” mi? Yoksa ikisi de değil mi?

SOSYAL HAKLAR

Sözleşmenin güçlü taraflarından biri sosyal haklar.Evlenme, doğum ve ölüm yardımlarında artış var.İş kazası sonucu maluliyet veya ölüm halinde tazminatın 1 milyon TL’ye kadar yükseltilmesi dikkat çekici.Bu sadece maddi değil, aynı zamanda psikolojik bir güvence anlamına gelir. Tabii ki çalışanlara bu tazminatın ödenmesinin hiç gündeme gelmemesini yürektentemenni ediyorum. Bu arada sosyal yardımların tüm çalışanların maaşlarına aynı şekilde yansımayacağı da bir gerçek. Bu konuyu değerlendirirken bu hususun dikkate alınması şart. Sosyal yardım kalemlerinin unvanlara göre ayrıştırılması tabii ki mümkün değil.

ÇALIŞMA DÜZENİ

Disiplin süreçlerinin netleşmesi, savunma haklarının korunması ve çalışma düzenine ilişkin bazı başlıkların açıklığa kavuşturulması önemli.

Bu tür maddeler çoğu zaman gözden kaçar.Oysa iş barışının temeli tam da buradadır.

UÇUCU PERSONEL:

Uçucu personel açısından tablo daha farklı.

Pandemi döneminde pilot personelde yaşanan ciddi gelir kayıplarının bu sözleşmede de telafi edilmemesi, memnuniyetsizliğin temel nedeni.Ayrıca sendikal temsil konusu da tartışma başlıklarından biri.

TEKNİK PERSONEL:

THY Teknik tarafında ise farklı bir tablo var. TİS’ de Teknik personeli temsil eden Sendikaların talepleri daha yüksek bir çerçevede dile getirilmiş gibi görünüyor. İlk altı ay için zam oranı daha yüksek. İmza ikramiyesi ve daha yüksek sosyal haklar gibi talepler kabul görmüş. Taleple gerçekleşenlerin farkını bilmediğimi ifade etmek isterim. Bu taleplerin ve isteklerin mümkün olduğunca karşılanmasının arkasında teknik personelin havacılık sektöründeki kritik rolü var tabii ki.Bu personelin tedarikinde büyük zorlukbulunuyor. (BKNZ İnternet: Nasıl uçak teknisyeni olunur. Sorunuz: Lisans alımı ve Tıp eğitimi -imza yetkisi- için ödenen bedeller).

YER PERSONELİ:

Ben Sivil Havacılık sektörü mensubu oldum olalı her TIS’ de Yer personeli üzerinde en az durulan gruptur. Genel artıştan faydalanır, sosyal haklardaki genel artışlar tabii ki onlara da yansıtılır. TİS’ de onlarla ilgili özel maddeler pek yer almaz. Kanaatimce bunun nedeni tekdir. Uçucu ve Teknik Personelin tersine Yer Personelinin tedariki kolaydır. Yer hizmetlerinde görev yapan personelin sahip olması gereken / sahip olduğu deneyimve bilgi birikiminin TIS görüşmelerinde dikkate alınmadığı bir gerçektir.

OKURLARA BİR NOT

Hatırlarsanız geçmişte siz sn. okurlara defaatle yorum nedir ve nasıl yapılır konulu aydınlatmalarda bulunmuştum.  Evet geçtiğimiz hafta bu sözleşme ile ilgili az miktarda çalışan yorumu okudum. Bunlar TİS sistemini veya kuruma, çalışanlara akseden sonuçlarını değerlendiren, beklentilerin karşılanıp karşılanmadığını ifade eden yorumlar değildi. TİS konusu köşelerde yer aldıkça, konu işlendikçe önümüzdeki hafta içinde yorum sayılarının artacağı mutlak.

Yorumlar yöneticilerinizi, Sendikanızı ve bizi aydınlatmalı, ışık tutmalıdır. ÖZELLİKLE BU KONUDA TAKİP EDECEK OLAN YAZILARIMIZIN ŞAHSİ DÜŞÜNCELERİMİZE İLAVETEN YORUMLARINIZLA ŞEKİLLENECEĞİ AÇIK. BU nedenle aşağıdaki bilgiyi değerlendirmenize sunmak istedim.

Evet, internetten aldığım TIS sonuçlarını değerlendirme anahtarı alt satırlarda yer alıyor. Şayet yorumlarınızı buna göre şekillendirirseniz görüşlerinizi daha net bir şekilde anlatmış olacaksınız. Takdirinize sunuyorum.

Toplu İş Sözleşmesi (TİS) süreci tamamlandıktan sonra çalışan görüşleri genellikle Ücret artışları, sosyal haklar ve çalışma koşulları ekseninde şekillenir. Çalışanların tepkileri, beklentilerinin ne kadar karşılandığına bağlı olarak "memnuniyet", "temkinli yaklaşım" veya "hayal kırıklığı" şeklinde üç ana grupta toplanabilir:

1. Olumlu/Memnuniyet Belirten Görüşler

Bu görüşler genellikle enflasyon üzerinde zam alındığında veya yan haklarda ciddi iyileştirme yapıldığında ortaya çıkar.

Ücret Odaklı: "Yeni sözleşme ile maaşlarınızı piyasa koşullarına göre güncellenerek sizleri rahatlattı mı? Özellikle kıdem zammı ve ikramiyelerdeki artış, size emeğimizin karşılığını aldığınızı hissettiriyor mu? Ciddi ve düşünerek yapılmış bir yorumda bu husus mutlak yer almalıdır.

Sosyal Haklar Odaklı: Maaş zammının yanı sıra sosyal hakların kapsamının genişletilmesi, aile yaşantınıza doğrudan olumlu yansıyacak mı?Bu konuyu düşünürken hesabı kitabı iyi yapmak gerekir.

İş Huzuru: "Sözleşmenin masada, greve gerek kalmadan uzlaşma ile bitmesi iş yerindeki huzuru koruduğu mutlak. Artık önünüzü daha net görebilecek misiniz? Bu da düşünülerek yapılmış bir yorumun olmaz ise olmazıdır.

2. Temkinli/Kısmi Memnuniyet Belirten Görüşler

Bu görüşler, kazanımlar olsa da bazı maddelerin eksik kaldığının görülmesi durumunda dile getirilir. Açıklıkla belirtilmelidir.

Enflasyon Kaygısı: "Yüzdesel artış” şu an için ülkedeki genel uygulamalara uygun görünse de artan hayat pahalılığı karşısında bu zamların kısa bir süre sonra yetersiz kalacağını düşünüyor musunuz?

Yan Hak Eleştirisi (Şayet mevcutsa) "Maaş artışı beklentimizi karşılamasa da tanınan bazı yan haklarla birlikte değerlendirildiğinde elinize geçen toplam meblağın güncel maliyetlerin altında kaldığını düşünüyor musunuz?  

3. Olumsuz/Eleştirel Görüşler. Sendikanın beklentilerin altında bir artıma imza attığını veya kazanımların kaybedildiği durumlarda görülür.Şayet bu konuda tenkit yapacaksanız elinize geçen toplam ücret ve unvan ile örneklemelisiniz.

Beklentinin Altında Kalma ve Kazanımların kaybı (Şayet mevcutsa): "Süregelen görüşmelerin sonucunda bu oran kabul edilmemeliydi. Veya taslaktaki maddelerin çoğu budanmış, sendikanın duruşu bizi tatmin etmedi veyaeski sözleşmede olan bazı sosyal haklarımızın yeni dönemde sınırlandırılması kabul edilemez. Bu sözleşme bizim için ileriye değil, geriye gidiş oldu

Tabii ki yorumlarınızda bunları söylemeyeceksiniz. Bu yalnız bir şablondur.Yol gösterir o kadar.

EVET BU TARTIŞMA BİTMEZ

Ortaya çıkan tablo açık:
Bu sözleşmenin bazı iyileştirmeler içerdiği görülüyor. Tabii ki bu, tüm çalışanların sonuçtan memnun olduğu anlamına gelmiyor.
İmza atıldığında bu süreç bitmez / bugüne kadar hiç bitmedi. Tartışmalar o gün başlar ve bir sonraki TİS’ e kadar devam eder.

SÖYLENEN KADAR NASIL SÖYLENDİĞİ DE ÖNEMLİ.