Bir ülkede sanat ve müzik olmayınca yaşam, renklerini kaybetmiş bir dünyaya dönüşür.
Sevinçler sessiz, hüzünler daha ağır, kutlamalar eksik kalır. İnsanlar konuşur ama duygularını melodilerle anlatamaz. Düğünler neşesini, bayramlar coşkusunu, sokaklar ruhunu kaybeder.
Çünkü müzik yalnızca bir sanat değil; bir toplumun hafızası, kültürü, özgürlüğü ve ortak duygusudur.
Müzik ve sanatın olmadığı bir ülkede insanlar yaşamaya devam eder ama hayatın ritmi eksik kalır. Çünkü müzik susarsa sadece notalar değil, insanın ruhundan bir parça da susar.
Ülkemizde müzisyenin yetişmesine, gelişmesine ve mesleğini sürdürmesine imkân veren ortam giderek zorlaşıyor.
Bunun birkaç temel nedeni var:
1. Müzik artık bir meslek olarak görülmüyor. Birçok genç müzikle ilgilendiğinde ailesinden şu sözü duyuyor:
- Müzikle para kazanamazsın.
- Önce garanti bir mesleğin olsun.
- Sanatla uğraşmak karın doyurmaz.
Böylece yetenekli gençler daha yolun başında müzikten uzaklaşabiliyor.
2. Ekonomik koşullar
Bir enstrüman almak, eğitim görmek, stüdyo kiralamak ve albüm hazırlamak ciddi maliyetler gerektiriyor. Genç müzisyenlerin kendilerini geliştirecek ekonomik imkânlara ulaşması kolay değil.
3. Kaliteli müzik eğitiminin yaygınlaşamaması
Müzik okulları ve konservatuvarlar var. Ancak eğitim kurumlarının sayısının artması, eğitimin niteliğinin de aynı ölçüde arttığı anlamına gelmiyor.
4. Müzisyenin emeğinin karşılığını alamaması
Türkiye'de müzisyenlerin önemli sorunlarından biri güvencesiz çalışma. Akademik bir araştırmada 2020-2021 dönemine ait veriler, geçici çalışma, düşük gelir ve sosyal güvence eksikliğinin boyutlarını ortaya koyuyor.
5. Dinleme kültürünün değişmesi
Eskiden bir sanatçının albümü beklenirdi. Şarkılar dinlenir, sözler ezberlenir, besteciler ve yorumcular yıllar içinde kendilerine özgü bir müzikal kimlik oluştururdu. Bugün ise hızlı tüketim, kısa süreli popülerlik ve sürekli yeni içerik beklentisi müzik üretimini etkiliyor.
6. Sanatçıdan çok popülerlik ön plana çıkıyor
İyi bir ses, güçlü bir yorum, müzik bilgisi ve bestecilik her zaman görünürlük sağlamıyor. Bazen müzikal yeteneğin önüne tanıtım, sosyal medya popülerliği ve ticari beklentiler geçebiliyor.
Peki Türkiye'de neyi doğru yapamıyoruz?
Türkiye, geçmişte dünya çapında iz bırakmış besteciler, yorumcular ve enstrüman sanatçıları yetiştirdi.
Bunların arkasında yalnızca yetenek değil;
- Müzik kültürü,
- Usta-çırak ilişkisi,
- Güçlü orkestralar,
- Müzik eğitimi,
- Dinleyici bilinci,
- Sanata verilen değer vardı.
Bugün de çok yetenekli gençlerimiz var. Fakat onların önünü açacak bir müzik ekosistemine ihtiyaç var.
Benim asıl endişem şu: Bir ülke müziğe yatırım yapmazsa yalnızca sanatçı kaybetmez; kültürel hafızasını, estetik anlayışını ve gelecek kuşaklara aktaracağı duygusal mirasını da kaybeder.Çünkü bir ülkenin gelişmişliği sadece yollarıyla, binalarıyla ve ekonomisiyle ölçülmez. O ülkenin yetiştirdiği sanatçılarla da ölçülür. Bir de sanatçılara verilen değer ile.
Sanatçılara verilen değerin azalmasının arkasında yalnızca ekonomik nedenler yok. Bence asıl mesele, toplumun sanatla kurduğu ilişkinin değişmesi ve sanatın toplumsal hayattaki yerinin zayıflaması.
Türkiye açısından baktığımızda birkaç önemli neden görüyoruz.
1. Sanatın yerini tüketim kültürü aldı
Eskiden bir sanatçının yıllarca emek vererek hazırladığı albüm, beste veya eser toplumda karşılık bulurdu. Bugün ise çoğu zaman bir eserin kalıcılığından çok ne kadar hızlı tüketildiği önem kazanıyor.
2. Şöhret, sanatçılığın önüne geçti
Sanatçı olmakla ünlü olmak birbirine karıştırılmaya başlandı. Oysa iyi bir sanatçı olmak; eğitim, birikim, yetenek, disiplin ve yılların emeğini gerektirir.
3. Sanat ekonomik olarak desteklenmiyor
Sanatçıların üretim yapabilmesi için konser salonlarına, tiyatrolara, orkestralara, sergi alanlarına, sponsorlara ve kamu desteğine ihtiyacı var.Sanatçının geçimini sağlayamadığı bir ortamda özgür ve nitelikli üretimin sürdürülmesi zorlaşır.
4. Kültür ve sanat eğitimi yeterince önemsenmiyor
Çocuklara küçük yaşlardan itibaren müzik, resim, tiyatro ve edebiyat sevgisi kazandırılmazsa geleceğin sanatsever toplumunu yetiştirmek de zorlaşır.Sanata değer veren toplum, sanatçısını da korur.
5. Sanatın özgürlük alanı daralabiliyor
Sanat, insanın düşüncelerini ve duygularını özgürce ifade edebildiği bir alandır. Sanatçı kendisini ifade ederken ekonomik, toplumsal veya kurumsal baskılar hissederse üretimden uzaklaşabilir.
6. Nitelikli sanatla popülerlik arasındaki mesafe açıldı
Çok izlenmek, çok dinlenmek veya sosyal medyada gündem olmak artık başarının önemli göstergeleri olarak görülüyor. Ancak bunlar her zaman sanatsal değerle aynı şey değil.
Asıl üzerinde düşünmemiz gereken konu şu:Bir ülke sanatçısına değer vermiyorsa zamanla kendi kültürüne de yabancılaşabilir.Bir besteci yetiştirmek yıllar alır. Bir keman virtüözü yetiştirmek büyük emek ister. Bir tiyatro sanatçısının, ressamın veya şairin kendine özgü bir dil oluşturması kolay değildir.Ama yetişmiş bir sanatçıyı kaybetmek bazen yalnızca bir kişinin kaybı değildir; bir kültürel birikimin de kaybıdır.Şunu da unutmamak gerekir:
Sanatçı toplumun aynasıdır. O aynayı kıran toplum, bir süre sonra kendi yüzünü de göremez.
Mustafa Kemal Atatürk, sanatı ve sanatçıyı bir milletin gelişmesinin, çağdaşlaşmasının ve medeniyet seviyesinin temel unsurlarından biri olarak görüyordu.
"Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş olur."
Ve belki de en acı gerçek şudur: Bir toplum sanatçısını alkışlamayı bıraktığında, gelecekte alkışlayacağı yeni sanatçıların yetişmesini de zorlaştırır.
Ne geleneksel (Halk ozanlarımız vardı!) ne de klasik (tiyatro, opera, bale) sanatçılar yetiştirmekte zorlanıyoruz bu son çeyrek asırda. Elimizdeki sanatçılar da yaşamlarını devam ettirebilmek için yurt dışında kendilerine yer edinme çabasındalar.Artık hem değer hem de kıymet açısından gurbetçilere konser vererek yaşamlarını devam ettirmekten başka seçenekleri yok. Zaten ekmek nerede ise sanatçılar oradadır. Leonardo bile yaşamına Fransa’nın Ambois kentinde son demlerini geçirmiş ve orada ölmüştü.Destekçisi Kont, ona dere kenarında bir arazi vermiş, evini ve atelyelerini orada kurmasına yardımcı olmuş,öldükten sonra da şatosunun güney kanadındaki kuleyi ona ayırmış, oraya gömülmüş,bu büyük sanatçının yarattığı taşınmazları korumuş, sürekli bakımını yaptırmış,ziyaretçiler de hala oraya gelmeye devam etmektedirler.
Sanatın evrenselliği, zamanın ötesinde yer buluşu, ölümsüzlük ile eşleştirilmekte ve hakkı verilmekte.
Mustafa Kemal Atatürk 16 Mart 1923 tarihinde Adana'da esnaf ve sanatkârlarla yaptığı sohbet sırasında şu sözleri kullanmıştır.
“Sanatsız kalan bir milletin yaşam damarlarından biri kopmuş demektir.”
Söylemin temel konusu, sanat ve zanaatın bir milletin ekonomik ve toplumsal yaşamındaki önemidir.
“Her fabrika bir kaledir”, “Sanayileşmek en büyük millî davalarımız arasında yer almaktadır”, “Türkiye'nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üretici olan köylüdür”, “Ekonomik kalkınma, Türkiye'nin hür, müstakil, daima daha kuvvetli, daima daha refahlı Türkiye idealinin belkemiğidir” sözleri M.Kemal’e aittir ve hala geçerlidir.
Bu gerçekler karşısında bilimsel ilerleme ne kadar gerçekleşmiş ayrı bir soru olmakla birlikte,sanattan uzaklaştığımız takdirde yaşama tutunmak için elimizden tutacak sanatçılarımızın olmayacağı ayrı ve ağır bir gerçektir.
Yorumlar