NATO’dan Boeing’e Soğuk Duş!

NATO’nun gökyüzündeki yeni “gözleri” için kritik karar verildi. İttifakın onlarca yıldır kullandığı E-3 Havadan Erken Uyarı ve Kontrol uçaklarının yerini alacak yeni nesil radar uçağı programında Boeing’in E-7 Wedgetail teklifi devre dışı kalırken, tercih İsveçli Saab’ın GlobalEye platformundan yana kullanıldı.

NATO müttefikleri, ittifakın erken uyarı ve hava komuta-kontrol kabiliyetini yenilemek amacıyla ortak tedarik modeliyle 10 adede kadar Saab GlobalEye uçağı satın almayı planlıyor. Karar, Ankara’da düzenlenen NATO Savunma Sanayii Forumu sırasında duyuruldu.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ittifakın uzun yıllardır E-3 AWACS filosuna güvendiğini belirterek, bu uçakların NATO’nun “gökyüzündeki gözleri” olarak görev yaptığını söyledi. Rutte, E-3 filosunun Kuzey Norveç’ten Güney Türkiye’ye kadar geniş bir coğrafyada NATO’ya hizmet verdiğini ancak artık kullanım ömürlerinin sonuna yaklaştığını ifade etti.

Rutte, “Bugün birkaç müttefik, bu uçakların yerini almak üzere ortak tedarik yoluyla 10’a kadar Saab GlobalEye uçağı satın alacağını duyuruyor” dedi.

Yaklaşık 4,5 Milyar Dolarlık Program

Saab CEO’su Micael Johansson, zirve kapsamında gazetecilere yaptığı açıklamada anlaşmanın yaklaşık 4,5 milyar dolar büyüklüğünde olabileceğini belirtti. Johansson, imza sürecine bağlı olarak ilk teslimatların 2030 yılında başlayabileceğini söyledi.

NATO’nun açıklamasına göre Belçika, Kanada, Danimarka, Almanya, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Romanya ve İsveç, GlobalEye tedariki için bir araya geliyor.

Bu tablo, NATO içinde hava erken uyarı ve komuta-kontrol kabiliyetinin yalnızca teknik değil, aynı zamanda stratejik ve siyasi bir tercih haline geldiğini gösteriyor.

Boeing E-7 Yarış Dışında Kaldı

Karar, Boeing açısından önemli bir kayıp olarak değerlendiriliyor. Zira NATO, 2023 yılında E-3 filosunun yenilenmesi kapsamında Boeing E-7 Wedgetail platformunu gündemine almış, altı adet E-7 tedarik edilmesi yönünde plan açıklamıştı.

Ancak süreç içinde tablo değişti. ABD’de 2027 bütçesi için ilk aşamada E-7’ye fon ayrılmaması, NATO müttefiklerinin kararında etkili oldu. Teal Group havacılık analisti J.J. Gertler’e göre, Pentagon’un E-7’ye yönelik bütçe yaklaşımı NATO tarafında ciddi soru işaretleri yarattı.

Gertler, ABD’nin E-7’ye yeterince güçlü destek vermemesinin NATO’da “ABD almıyorsa biz neden alalım?” şeklinde bir algı oluşturduğunu belirtti. Gertler’e göre bu durum, Boeing açısından zamanlama hatası ve “kendi kalesine atılmış gol” niteliği taşıdı.

Her ne kadar ABD daha sonra E-7 programına yeniden destek verme yönünde adımlar atsa da NATO cephesinde kararın yönü değişmiş oldu.

Boeing Platformunu Savundu

NATO kararının ardından Boeing, E-7 Wedgetail’in kabiliyetlerini savundu. Şirketten yapılan açıklamada, E-7A’nın bugün sahadaki en olgun hava muharebe yönetimi, komuta-kontrol ve erken uyarı platformlarından biri olduğu vurgulandı.

Boeing, aktif üretim hattına, müttefiklerle birlikte çalışabilirliğe ve savaşta kanıtlanmış kabiliyetlere dikkat çekerek E-7’nin NATO görev ihtiyaçlarını karşılamaya hazır olduğunu belirtti.

Ancak bu savunma, NATO müttefiklerinin Saab GlobalEye yönündeki tercihini değiştirmedi.

GlobalEye Neden Öne Çıktı?

Saab’ın GlobalEye sistemi, Bombardier Global 6500 iş jeti platformu üzerine entegre edilen gelişmiş sensör sistemleriyle görev yapıyor. Platform; hava, deniz ve kara hedeflerinin izlenmesinin yanı sıra insansız hava araçları, balistik tehditler ve hipersonik füze benzeri gelişen risklere karşı erken tespit kabiliyeti sunmayı hedefliyor.

Saab CEO’su Micael Johansson, GlobalEye’ın NATO için doğru seçim olduğunu savunarak, platformun kanıtlanmış kabiliyet, uyum ve uzun vadeli operasyonel avantaj sunduğunu ifade etti.

Johansson, kararın GlobalEye’ı gelişmiş havadan erken uyarı ve kontrol alanında dünya lideri çözümlerden biri olarak konumlandırdığını söyledi.

Bununla birlikte Saab, henüz konuya ilişkin nihai bir sözleşme imzalanmadığını ve resmi sipariş alınmadığını da açıkladı. Bu nedenle karar siyasi ve programatik açıdan önemli bir eşik olsa da tedarik sürecinin müzakere ve sözleşme aşamaları henüz tamamlanmış değil.

E-3 Dönemi Kapanıyor

NATO’nun E-3 AWACS filosu, Soğuk Savaş’tan bu yana ittifakın hava sahası gözetimi, erken uyarı ve hava operasyonlarının koordinasyonunda merkezi rol oynadı. Ancak yaşlanan filo, bakım maliyetleri, görev hazırlık oranları ve modern tehdit ortamı karşısında yenilenme ihtiyacı nedeniyle artık kritik bir dönemece girmiş durumda.

Yeni nesil sistem seçimi yalnızca bir uçak alımı anlamına gelmiyor. NATO’nun gelecekte hava resmini nasıl oluşturacağı, hava savunma ağlarını nasıl yöneteceği ve çok alanlı operasyonlarda komuta-kontrol kabiliyetini nasıl şekillendireceği açısından stratejik önem taşıyor.

Ankara’da Verilen Mesaj Net

NATO’nun Ankara’daki forumda yaptığı GlobalEye duyurusu, savunma sanayii rekabetinde dikkat çekici bir kırılma olarak kayıtlara geçti.

Bir yanda Boeing’in olgun ve savaşta kanıtlanmış E-7 Wedgetail platformu, diğer yanda Saab’ın daha esnek, modern ve uzun menzilli iş jeti tabanlı GlobalEye çözümü vardı.

Müttefiklerin tercihi, bu kez Amerikan devi Boeing’den değil, İsveçli Saab’dan yana oldu.

Bu karar, NATO’nun erken uyarı filosunda yeni bir dönemin kapısını aralarken, savunma sanayiinde “en güçlü teklif” kadar, siyasi güven, program sürekliliği ve bütçe istikrarının da belirleyici olduğunu bir kez daha gösterdi.