F-35 krizi sonrası İsviçre'ten ABD'ye rest!

İsviçre, ABD'den F-35A savaş uçakları ve Patriot hava savunma sistemleri tedarikinde yaşadığı sorunların ardından, Amerikan savunma sanayisiyle doğrudan sözleşme yapmayı gündemine aldı. Bern yönetimi, ABD hükümetinin aracılık ettiği mevcut satın alma modelinin yerine, bazı askeri ekipmanları doğrudan üreticilerden temin etmeyi değerlendiriyor.

İsviçre Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse Başkanı Urs Loher, ülkenin Almanca yayın yapan Neue Zürcher Zeitung (NZZ) gazetesine verdiği röportajda, gelecekte Amerikan savunma şirketleriyle doğrudan satın alma anlaşmaları yapmayı hedeflediklerini açıkladı.

Loher, bu yaklaşımın F-35 savaş uçaklarının tedarik sürecinden çıkarılan önemli derslerden biri olduğunu belirtti. Ancak doğrudan satın alma modelinin uygulanabilmesi için ABD makamlarının onayının gerektiğini vurguladı.

F-35 TEDARİKİNDE FİYAT ANLAŞMAZLIĞI

İsviçre ile ABD arasında F-35A savaş uçaklarının tedarikinde yaşanan anlaşmazlığın merkezinde sözleşme bedeli bulunuyor.

İsviçre, 2020 yılında gerçekleştirilen referandumun ardından 36 adet F-35A savaş uçağını 6 milyar İsviçre frangı karşılığında satın almak üzere anlaşma sürecine girmişti. Ancak ABD tarafı, enflasyon, enerji ve ham madde fiyatlarındaki artışları gerekçe göstererek ilave maliyet talep etti.

İsviçre yönetimi başlangıçta sabit fiyat konusunda ısrarcı olsa da Ağustos 2025'te yapılan açıklamada ABD'nin bu konuda geri adım atmadığı kabul edildi. Aradaki anlaşmazlık, tedarik programının maliyetini ve uçak sayısını yeniden gündeme taşıdı.

Armasuisse Başkanı Loher'e göre, ABD'nin Yabancı Askeri Satışlar (Foreign Military Sales - FMS) programı üzerinden gerçekleştirilen alımlarda, fiyat anlaşmazlıklarını çözmek ve teslimat gecikmelerinden kaynaklanan zararlar için tazminat talep etmek oldukça zor.

PATRİOT SİSTEMLERİNDE 5-7 YILLIK GECİKME

İsviçre'nin ABD ile yaşadığı sorunlar yalnızca F-35 programıyla sınırlı değil. Amerikan yapımı Patriot hava savunma sistemlerinin teslimatında da ciddi gecikmeler yaşanıyor.

Loher, Patriot sistemlerinin teslimatının 5 ila 7 yıl geciktiğini açıkladı. Washington yönetiminin Almanya'ya öncelik vermesi nedeniyle İsviçre'nin teslimat takviminde geriye düştüğü belirtildi.

İsviçre'nin Patriot sistemleri için bugüne kadar 1 milyar İsviçre frangından fazla avans ödediği, bu tutarın en azından bir bölümünü geri almayı beklediği bildirildi. Ancak ödemenin ne zaman iade edileceği henüz netleşmiş değil.

Loher, Patriot sisteminin yıllardır kullanılan ve test edilmiş bir teknoloji olduğuna dikkat çekerek, bazı bileşenlerin doğrudan üreticilerden satın alınabileceğini ifade etti.

F-35 İÇİN DOĞRUDAN SATIN ALMA SEÇENEĞİ YOK

İsviçre'nin gündemindeki doğrudan satın alma modeli, tüm Amerikan savunma ürünlerini kapsamıyor.

Loher, F-35 gibi ileri teknoloji savaş uçaklarının doğrudan üreticiden satın alınmasının söz konusu olmadığını açıkça belirtti. Bu tür sistemlerde ABD hükümetinin ihracat ve teknoloji transferi üzerindeki kontrolü devam edecek.

Yeni yaklaşımın özellikle Patriot gibi sistemlerin belirli parçaları ve bileşenleri için uygulanması değerlendiriliyor.

İsviçre'nin bu girişimi, savunma tedarikinde ABD hükümetine bağımlılığı azaltma ve gelecekteki sözleşmelerde daha fazla esneklik sağlama arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor.